بلاک عصبی چیست؟

بلاک عصبی چیست و چرا انجام می شود؟ در بسیاری از موارد پزشکان دستوراتی برای آماده سازی یا مراقبت از بیمار می دهند که یکی از آنها بلاک عصبی است. بلاک عصبی (Nerve Block) روشی است که در آن با تزریق داروهای بی حسی موضعی، انتقال پیام های عصبی به صورت موقت مهار می شود. معمولا از این روش برای آماده سازی بیمار برای عمل های جراحی سرپایی، جراحی ارتوپدی، کنترل درد پس از جراحی، درد های سرطانی و تشخیص منبع درد استفاده شود.

برای آشنایی با بلاک عصبی به پادکست زیر گوش دهید.

انواع بلاک عصبی چیست؟

حال که متوجه شدیم بلاک عصبی چیست و کاربرد اصلی آن را فهمیدیم می توانیم به سراغ انواع بلاک عصبی برویم. بلاک عصبی به دو صورت نخاعی و غیر نخاعی انجام می شود که هر کدام از این ها مدل های مختلفی دارند. که در ادامه به انواع روش های هر دو مورد به صورت جداگانه می پردازیم.

بلاک عصبی مرکزی (Central Neuraxial blockes)

در این روش تزریق به طور مستقیم در اطراف نخاع صورت میگیرد تا عصب های اصلی به طور موقت سینگال دردی دریافت نکنند. پزشکان برای تزریق داروی موضعی به ناحیه نخاع می توانند از چند روش استفاده کنند که بسته به روش درمان یا درد بیمار این روش می تواند متغیر باشد.

1. اپیدورال : بلاک های اپیدورال نوعی از بیهوشی است که به صورت منطقه ای برای جلوگیری از درد در ناحیه قفسه سینه، پا و شکم مورد استفاده قرار می گیرد. با تزریق دارو به یک عصب خاص باعث می شود درد هایی که در نواحی دست ها و پاها احساس می شوند به طور چشمگیری کاهش یابد.
2. تزریق اسپاینال: در ناحیه کمری تزریق می شود و باعث بی حسی در نواحی شکم و کمر می شود.
3. تزریق کودال: روشی از بلاک عصبی نخاعی است که بیمار درد در نواحی پایینی بدن مانند درد پایین کمر، باسن و کشاله ران حس می کند. در این روش تزریق به مفصل ساکروایلیاک انجام می شود که استخوان ساکروم را به لگن متصل می کند. این مفصل در دو طرف پایین کمر نزدیک به باسن قرار دارد.

بلاک عصبی محیطی (Peripheral Nerve Blocks)

روش های بلاک عصبی غیر نخاعی برای کنتذل درد و التهاب در مناطق گوناگون بدن مناسب است. در این مدل از بلاک عصبی پزشکان دارو های موضعی را به نقاط مورد نظر از بدن که دچار درد و التهاب شده تزریق می کنند تا درد بیمار کاهش یابد و عملکرد سیستم عصبی بهبود یابد.

1. بلاک های بازویی : این روش مختص کنترل درد های ناحیه شانه و دست است. تزریق دارو در ناحیه مابین گردن و زیر بغل صورت می گیرد تا درد نواحی شانه، بازو و دست کاهش یابد.
2. بلاک های عصبی پس سر : در این روش دارو به پشت سر یا قاعده جمجمه تزریق می شود تا درد هایی که برای پوست سر، گردن یا سردرد های متوالی شدید هستند درمان شوند.
3. بلاک ستاره ای : نوعی بلاک محیطی است که روی اعصاب سمپاتیک گردن انجام می شود. این تزریق از جلوی گردن تزریق می شود که سیستم عصبی سر، گردن و شانه را تحت تاثیر قرار می دهد.

نحوه انجام بلاک عصبی

مراحل انجام بلاک عصبی نیاز به تخصص دارد و باید با خونسردی و آرامش کامل انجام شود تا هم پزشک بتواند تزریق را درست انجام دهد و هم بیمار دچار مشکل نشود. در ابتدا بیمار بر روی تخت دراز کشیده و پزشک معالج محل تزریق را استریل می کند. پس از آن با استفاده از تصاویر رادیولوژی یا سونوگرافی محل دقیق تزریق مشخص می شود که به طور معمول نزدیک به عصب یا ناحیه ای که دچار التهاب و درد است می باشد.

بعد از چک کردن همه نکات ضروری، پزشک به کمک محصولات کنترل درد مخصوص مانند سوزن بلاک کننده استفاده کرده و آن را از نقطه مورد نظر وارد بدن کرده و دارو را تزریق می کند. در نهایت پس از اتمام تزریق دارو پزشک متخصص نتایج را برای اقدامات بعدی بررسی می کند.

نحوه مراقبت بعد از بلاک عصبی

رعایت “مراقبت بعد از بلاک عصبی” می تواند در ادامه مسیر درمان به بیمار کمک کند تا هم روند بهبود به خوبی پیش رود و هم بیمار دچار مشکلات حاد نشود. مراقبت های پس از بلاک عصبی شامل نکات زیر خواهد بود :

• تا اطلاع ثانوی رانندگی ممنوع : در روزی که قرار است بلاک عصبی انجام شود حتما با خود همراه داشته باشید که در بازگشت به منزل به شما کمک کند. حتما پس از تایید پزشک اقدام به رانندگی کنید.
• استراحت زیاد : حتما پس از بلاک عصبی زمان زیادی را استراحت کنید و از انجام کارهای سنگین و ورزش خودداری کنید.
• مراقبت در منزل : اگر پس از بلاک عصبی اجازه ترخیص از سوی دکتر صادر شد حتما توصیه های مرتبط را رعایت کنید و برای تسکین درد خفیف محل تزریق از کیسه یخ استفاده کنید.
• مصرف دارو : اگر قبل از بلاک عصبی داروهای مسکن مصرف می کردید حتما با پزشک معالج در میان بگذارید تا مصرف آنها دچار تداخل دارویی و آسیب های جدی نشوند.
• پانسمان : یک روز پس از انجام تزریق و استراحت کافی پانسمان محل تزریق را بردارید.
• دفترچه درد : در بیماران مبتلا به درد های مزمن، ثبت میزان درد و مدت اثر بلاک می تواند به ارزیابی پاسخ درمان کمک کند.

عوارض بلاک عصبی

بعد از مشخص شدن “بلاک عصبی چیست” و نحوه انجام و مراقبت های آن نوبت به عوارض پس از بلاک عصبی می رسد. عوارض بلاک عصبی می تواند به دو دسته عوارض موقت و عوارض جدی تقسیم شود. عوارض موقت شامل مواردی است که پس از مدت کوتاهی از بین می رود مانند کبودی، احساس گرما شدید، تغییر صدا، افتادگی پلک، حالت تهوع و تاری دید.

اما در عوارض جدی کمی اوضاع نگران کننده و خطرناک است و باید حتما پس از مواجه شدن با این موارد سریعا به پزشک مراجعه کرد. عوارض جدی شامل عفونت، خونریزی، آسیب عصبی، ورود دارو به جریان خون و عوارض برخورد سوزن تزریق به اعضای داخلی بدن می شود.

بلاک عصبی در چه صورت توصیه می شود؟

شاید خیلی ها ندانند بلاک عصبی چیست، اما در بسیاری از موارد می تواند گزینه به مراتب بهتری باشد یا حتی روش درمان قطعی به جای تکرار سایر موارد باشد. جدول زیر راهنمای مناسبی برای انتخاب انواع روش های درمان درد خواهد بود.

سوالات متداول

آیا بلاک عصبی دائمی وجود دارد؟

بله، بسته به نوع مشکل بیمار و تشخیص نوع درمان توسط پزشک بلاک عصبی دائمی وجود دارد.

چقدر زمان برای مشخص شدن اثر بلاک عصبی نیاز است؟

به طور معمول پس از تزریق دارو بلتک عصبی اتفاق می افتد مگر در موارد خاص که تا چند روز زمان ببرد.

بلاک عصبی تنها برای کاهش درد اثر دارد؟

خیر، در بعضی مواقع برای تشخیص منبع درد و یا بهبود عملکرد سیستم عصبی نیز بکار می رود.