کتتر نافی

یکی از تجهیزات حیاتی که در بخش مراقبت های ویژه نوزادان استفاده می شود کتتر نافی است. اگر نمی دانید کتتر نافی چیست باید گفت که کتتر نافی برای ایجاد دسترسی سریع و ایمن و همینطور موقت به عروق خونی نوزاد مورد استفاده قرار می گیرد.

کتتر از طریق بند ناف وارد شریان یا ورید ناف شده و امکان تزریق دارو، سرم، خون و این دست از موارد را بدون نیاز به سوراخ کردن مکرر پوست نوزاد فراهم می کند.

 کتتر نافی چیست | بررسی انواع کتتر نافی

پس از بررسی اینکه کتتر نافی چیست بهتر است تا با “انواع کتتر نافی” نیز آشنا شد. به صورت کلی بند ناف نوزاد از دو شریان یا سرخرگ و یک ورید یا سیاهرگ تشکیل می شود. به این ترتیب و بر اساس رگی که کتتر در آن قرار دارد انواع کتتر نافی به شرح زیر هستند :

1. کتتر شریان نافی (UAC): داخل یکی از شریان های بند ناف قرار می گیرد و برای بررسی مداوم وضعیت نوزاد کاربرد دارد. در این کتتر امکان اندازه گیری فشار خون، نمونه گیری مکرر خون و همینطور بررسی گازهای خون بی نیاز به سوزن های مکرر فراهم است.
2. کتتر وریدی نافی (UVC): در ورید بند ناف قرار گرفته و برای تزریق سرم، دارو و خون کاربرد دارد. این نوع کتتر بیشتر در نوزادان نارس یا نوزادانی که به دسترسی وریدی طولانی مدت نیاز دارند استفاده می شود.

برای آشنایی با کتتر نافی و شناخت انواع آن به پادکست گوش دهید.

نحوه گذاشتن کتتر نافی

بندناف شامل دو شریان و یک ورید می باشد. پس از تولد و قطع بندناف، پزشک می تواند با رعایت اصول، عروق ناف را شناسایی و کتتر مناسب را وارد شریان و ورید کند. در بررسی نحوه گذاشتن کتتر نافی و اطمینان از درست بودن محل آن، تصویربرداری با اشعه ایکس انجام می شود. در نهایت پس از تایید درست بودن محل قرارگیری، کتتر با استفاده از بخیه یا پانسمان در محل ثابت و از جابجایی آن جلوگیری می شود. 

کتتر نافی در چه مواردی استفاده می شود؟

آمبلیکال کتتر (کتتر نافی) از جمله تجهیزات مهم در بخش مراقبت از نوزادان است که دسترسی سریع و ایمن به عروق خونی نوزادان را فراهم می کند. از آنجا که بند ناف در روزهای ابتدایی پس از تولد همچنان می تواند امکان دسترسی به عروق اصلی را فراهم کند، پزشکان می توانند بدون نیاز به سوراخ کردن پوست، داروها و مایعات را از طریق “کتتر نافی” به نوزاد برسانند. موارد زیر از جمله کاربردهای استفاده از این وسیله می باشند :

• نوزادان نارسی که وزن بسیار پایینی دارند.
• در صورتی که نوزاد به تغذیه وریدی یا دریافت طولانی مدت دارو یا مایعات نیاز داشته باشد.
• در صورت وجود مشکلات گوارشی که تغذیه از راه دهان یا معده را محدود کرده باشد.
• نیاز به تعویض خون نوزاد
• پایش مداوم خون شریانی
• نیاز به تنفس مصنوعی یا دیگر دستگاه های حمایتی
• بررسی دائم گازهای خون برای بررسی وضعیت تنفس

ویژگی های کتتر نافی

در بررسی کتتر نافی، دانستن ویژگی های آن مسئله ای مهم به شمار می آید. موارد زیر از جمله ویژگی های کتتر نافی می باشد :

شفاف

شفافیت بدنه کتتر نافی باعث می شود تا پزشکان و پرستاران جریان مایعات، دارو یا خون را به آسانی مشاهده و کنترل کنند. همچنین این ویژگی در کنار افزایش دقت در انجام موارد درمانی، به تشخیص انسدادها یا وجود حباب هوا در لوله آن هم در سریع ترین زمان کمک می کند.

یکبار مصرف

این کتترها استریل و یکبار مصرف هستند. این ویژگی باعث می شود تا خطر انتقال آلودگی، عفونت و بیماری های ناشی از استفاده مجدد به کمترین میزان خود برسد و ایمنی نوزاد را تا حد زیادی بالا می برد.

نرم و انعطاف پذیر

کتترها از مواد نرم و منعطف ساخته می شوند. این باعث می شود به آسانی درون عروق بند ناف قرار بگیرند و بدون آسیب به دیواره رگ، دسترسی مطمئن به جریان خون را فراهم کنند. در کل این انعطاف پذیری احتمال آسیب دیدن رگ های نوزاد را نیز کاهش می دهد.

بدون سوراخ جانبی

طراحی کتتر نافی به گونه ای است که سوراخ جانبی نداشته و مایعات و داروها تنها از انتهای کتتر وارد رگ می شوند. این امر احتمال نشت مایعات و ایجاد آسیب به بافت ها را تا حد زیادی کاهش می دهد.

ساخته شده از مواد گرید پزشکی

کتترهای نافی از سیلیکون یا پلیمرهای گرید پزشکی تولید می شود که با بافت بدن نوزاد کاملا سازگار است. این مواد مقاومت بالایی داشته و ضد حساسیت هستند. به همین علت احتمال ایجاد التهاب و واکنش های آلرژیک را به کمترین میزان خود می رسانند.

تولید در سایزهای مختلف

کتترهای نافی در سایزهای مختلفی تولید می شود تا متناسب با وزن و شرایط بالینی نوزاد انتخاب میشود. انتخاب سایز مناسب، قرارگیری صحیح کتتر را آسان کرده و احتمال بروز آسیب و عوارض را کم می کند.

مزایای کتتر نافی

استفاده از کتتر نافی مزایایی دارد. اگر بخواهیم چند نمونه از این مزایا را بررسی کنیم باید گفت :

1. طراحی خاص آن مانع از پیچ خوردگی لوله شده و جریان مایعات را بدون اختلال حفظ می کند.
2. در نوع شریانی، امکان پایش دقیق و مداوم فشار خون نوزاد، آن هم بدون نیاز به استفاده از تجهیزات تهاجمی اضافی وجود دارد.
3. ساخته شده با مواد ضد حساسیت و گرید پزشکی که احتمال بروز واکنش های آلرژیک را نیز کم می کند.
4. فراهم بودن امکان دسترسی مستقیم و ایمن به عروق مرکزی برای تزریق دارو و نمونه گیری
5. نیاز به سوراخ کردن مکرر پوست نوزاد را از بین برده و به کاهش درد نوزاد کمک می کند.

معایب و عوارض احتمالی کتتر نافی

در کنار مزایای عنوان شده یک سری معایب و عوارض احتمالی نیز وجود دارد که برای مثال می توان به موارد زیر اشاره کرد :

• بروز عفونت در صورت استریل نبودن کتتر و یا استفاده چندباره از آن
• ایجاد خونریزی در محل کارگذاری که نشان دهنده نیاز به مراقبت از کتتر نافی است.
• ایجاد لخته در اطراف کتتر و بروز انسداد در رگ و اختلال در گردش خون
• اختلال در خونرسانی به اندام ها که نیازمند بررسی فوری است.

سوالات متداول

1- چرا پایش خون نوزاد اهمیت دارد؟

اختلال در جریان خون و یا تشکیل لخته یکی از مهمترین عوارض UAC به حساب آمده و در صورت بروز می تواند سلامت نوزاد را به خطر می اندازند. به همین دلیل پزشکان و پرستاران پیوسته وضعیت گردش خون، رنگ پوست و این دست از موارد را بررسی می کنند.

2- در چه شرایطی استفاده از کتتر وریدی نافی (UVC) توصیه می شود؟

در نوزادان نارس با سن بارداری ۲۸ هفته یا کمتر، نوزادان با سن بارداری 29 هفته یا بیشتر که به اکسیژن درمانی با غلظت بالا یا تهویه مکانیکی نیاز دارند؛ نوزادانی که از نظر همودینامیک ناپایدار و به دریافت سریع و ایمن دارو و مایعات نیاز دارند از کتتر وریدی نافی استفاده می شود.

3- کتتر نافی تا چه مدت میتواند در بدن نوزاد باقی بماند؟

پاسخ به این سوال به شرایط بالینی نوزاد و نظر پزشک بستگی دارد. اما به صورت کلی این وسیله برای دسترسی عروقی موقت کاربرد دارد و پس از برطرف شدن نیاز درمانی یا ایجاد دسترسی وریدی مناسب خارج خواهد شد.