آشنایی با انواع سوند ادراری و موارد استفاده از آنها

یکی از  تجهیزات پزشکی که کاربرد زیادی دارد انواع سوند ادراری است که مصارف مختلفی دارد و در بیمارستان ها و مراقبت های ویژه زیاد استفاده می شود، البته گاهی پزشکان از سوند ادراری به عنوان ابزار معاینه برای اندازه گیری عملکرد دستگاه ادرار  استفاده می کنند. بسته به نوع کاربری انواع مختلفی دارد مثل سوند فولی، سوند نلاتون، سوند رابینسون و سایر مدل ها که در ادامه مقاله بیشتر با آنها آشنا خواهیم شد . در مجموع سوند های ادراری برای تخلیه ادرار، نمونه ادرار و ناتوانی در مشکل تخلیه ادرار استفاده می شود.

برای آشنایی باید سوند و انواع مصارف آن به پادرکست زیر گوش دهید.

سوند ادراری چیست؟

سوند ادراری یک وسیله انعطاف پذیر است که به طور معمول از لاتکس، پلی اورتان یا لوله سیلیکونی ساخته شده است. این وسیله پزشکی از مجرای ادرای وارد مثانه بیمار می شود و به تخلیه ادرار  بیمار کمک می کند. سوند ها به طور کلی به دو صورت موقت و دائم شونده می باشند که پس از جمع شدن ادرار و تخلیه آن باید حتما برداشته شوند. در شرایطی مثل مراقبت از سالمندان، مراقبت از نوزادان، بیمارانی که نیاز است حجم ادرارشان اندازه گیری شود و…از سوند ادراری استفاده می شود. در آقایان بخاطر  خطر آسیب دیدن مسیر عبور پروستات سوند بهتر است از سوند های منعطف استفاده شود تا بیمار دچار  مشکلات ادراری نشود.

انواع سوندهای ادراری

بسته به مشکل بیمار پزشکان تشخیص می دهند که چه چیزهایی برای درمان نیاز است. به طور مثال برای شخصی که قرار است عمل جراحی سنگینی انجام دهد نیاز هست در کنار  محصولات کنترل درد از سوند ادراری نیز استفاده شود. پس برای هر شرایطی و میزان توانایی شخص در تخلیه ادرار انواع سوند ادراری وجود دارد که به دو صورت دائمی و موقت دسته بندی می شوند. تعدادی از مدل های سوند ادراری به شرح لیست زیر می باشد :

1. سوند فولی
2. سوند هماچوری
3. سوند پترز – ماشروم
4. سوند حالب

سوند فولی

معروف ترین و پر استفاده ترین مدل از انواع سوند ادراری، سوند فولی است. این مدل سوند مجهز به یک لوله انعطاف پذیر است که از راه مجرای ادراری وارد مثانه شده و ادرار جمع شده در مثانه را تخلیه می کند. سوند های فولی به صورت یک دوره کوتاه مدت یا دوره بلند مدت استفاده می شود و در موارد زیر مورد استفاده قرار می گیرد :

• بیمارانی که بیهوش می شوند
• بیمارانی با مشکل عدم کنترل ادرار
• بیماران با مشکل پروستات بزرگ
• بیماران با مشکل احتباس حاد ادرار
• بیمارانی که به علت فلج بودن یا آسیب جسمی شدید امکان استفاده از توالت ندارند (ضایعه نخاعی)
• بیماران کلیوی که باید مداوم و بادقت مقدار ادرار  آنها محاسبه شود
• کسانی که عمل جراحی طولانی مدت دارند
• بیمارانی که آسیب به دستگاه تناسلی وارد شده

مقایسه سوند فولی سیلیکونی و لاتکس

اندیکاسیون استفاده از سوند فولی به طور کلی هر شرایطی است که در آن نیاز به تخلیه مداوم ادرار، پایش دقیق ادرار وجود دارد. علاوه بر آن در شرایطی که فرد امکان دفع طبیعی ادرار را ندارد نیز استفاده می شود.

اگر بخواهیم فقط از نظر مدت ماندگاری در بدن و قابلیت استفاده طولانی مدت بررسی کنیم، شواهد علمی به طور واضح نشان می دهد که فولی های سیلیکونی برای ماندگاری طولانی مدت مناسب تر از لاتکس و حتی لاتکس با روکش سیلیکون می باشد. علاوه بر مدت ماندگاری این دو نوع فولی از بابت رسوب گذاری، bio film، واکنش بافتی، قطر لومن و حساسیت با هم بسیار تفاوت دارند.

سوند های فولی به طور معمول در 2 نوع دو راه و سه راه موجود می باشند که هر کدام با توجه به نوع کاربرد موارد استفاده منحصر به فردی دارد.

چرا سیلیکون ماندگاری بیشتری دارد؟

1. زیست سازگاری : ماده سیلیکون از نظر بیولوژیکی برای بدن بهتر است چون التهاب مخاط مثانه و مجرا را کمتر تحریک می کند. این موضوع باعث می شود در طولانی مدت آسیب مخاطی کمتر باشد.
2. رسوب و گرفتگی کمتر : یکی از دلایل تعویض زودتر سوند های لاتکس موارد رسوب و گرفتگی می باشد. سیلیکون سطحی با چسبندگی کمتر برای رسوب دارد و به ویژه در بیمارانی که در ICU هستند و یا شرایط عمومی مناسبی ندارند ترجیح داده می شوند.
3. لومن بزرگتر در همان سایز : برای مثال در یک سوند 18 Fr دیواره سیلیکون نازک تر است بنابراین قطر داخلی بیشتر و احتمال گرفتگی کمتر می شود. این موضوع در سوندهای سه راه از اهمیت بسیار بالایی برخوردار است.

سوند هماچوری

گاهی پیش میاد که سوند باید در موارد حساس تر مورد استفاده قرار گیرد، مثلا زمانی که لخته خون مجرای ادراری بسته است. حال در بین “انواع سوند ادراری” به سراغ سوند هماچوری باید رفت. این مدل معمولا در دو مدل لومن دو راه و لومن سه راه مورد استفاده قرار می گیرد، به طوری که یک سر لومن برای تخلیه ادرار است، سر دیگر برای پر کردن مخزن نگهداری و آخرین سر لومن برای شست و شوی مثانه استفاده می شود.

سوند پترز

اما اگر به خاطر داشته باشید در ابتدا گفته شد انواع سوندهای ادراری به دو صورت دائم و موقت مورد استفاده قرار می گیرند. سوند پترز مدلی است که به صورت دائم در مجرای ادراری قرار گرفته و امکان تعویض آن وجود ندارد. به علت دائمی بودن این مدل حتما باید از موادی استفاده شود که باعث آلرژی نشود و سازگار با بافت درون اندام بدن باشد. سوند پترز را سوند پتزر هم می نامند.

سوند حالب

در دنیای پزشکی مدل های سوند ادراری متفاوتی موجود هست که بعضی از آنها باید به کمک  متخصصین داخل بدن نصب شود که یکی از این مدل ها سوند حالب است. سوند حالب باید به کمک متخصص اورولوژی در  داخل مثانه قرار گیرد تا مسیر جریان ادرار بین کلیه و مثانه قطع نشود. همچنین از سوند حالب برای تصویربرداری از کلیه نیز استفاده می شود که به کمک آن موادی مخصوص (ماده حاجب) به داخل وارد می شود تا به تشخیص مشکلات کلیوی کمک کند.

عوارض و معایب استفاده از انواع سوند ادراری

همانطور که سوند ادراری می تواند مزایایی برای مشکل تخلیه ادرار داشته باشد، معایب سوند ادراری می تواند بسیار خطرناک باشد، زیرا باعث عفونت در مجرای ادراری یا احساس سوزش و ناراحتی می شود. علاوه بر این موارد مشکلات سوند ادراری به همینجا ختم نمی شود و می تواند در استفاده بلند مدت عفونت های مکرری به وجود آورد که حتی به کلیه و خون سرایت کند و یا باعث ایجاد سنگ کلیه شود.

سوالات متداول

آیا خودمان در خانه می توانیم سوند ادراری را نصب کنیم ؟

اگر تخصص پزشکی نداشته باشید خیر، اما امکان انجام سونداژ در منزل شخصی فراهم است.

چه زمان باید از انواع سوند ادراری استفاده کرد؟

در زمان هایی که بیمار مشکل در تخلیه ادرار  داشته باشد.

استفاده بلند مدت از سوند ضرر دارد؟

بله استفاده بلند مدت از سوند ادرار باعث بیماری های عفونی خواهد شد.