زخم استوما، یکی از مشکلات رایجی است که در صورت عدم رعایت نکات لازمه، ایجاد می شود.در واقع زخم استومی یک مشکل رایج در بیماران دارای استومی است که ممکن است به دلایل مختلفی همچون عفونت، فشار و … به وجود بیاید. در این مطلب، قصد داریم که به صورت کامل و مفصل به بررسی چیستی، علائم و دلایل ایجاد زخم استومی بپردازیم. شما پس از مطالعه این مطلب، قطعا به یک دید و آگاهی خوبی از “زخم استومی” پیدا خواهید کرد.
زخم استومی چیست؟
زخم استومی به آسیب یا زخمی گفته می شود که در ناحیه اطراف استوما (برش جراحی در شکم که به روده یا مجاری ادراری اجازه می دهد تا مواد زائد از بدن خارج شوند) ایجاد می شود. این زخم ها می توانند به دلایل مختلفی از جمله تحریک پوست توسط ترشحات استومی، فشار ناشی از تجهیزات استومی، عفونت یا واکنش های آلرژیک ایجاد شوند.
به بیان ساده تر، در پاسخ به این سوال که زخم استومی چیست باید گفت که زخم استومی در واقع یک نوع بریدگی است که در هنگام جراحی روده، بر روی شکم ایجاد می شود تا پس از جراحی، مواد دفعی از این بریدگی خارج شوند.
مقایسه روش های بستن زخم استوما
بستن زخم استوما، روش های مختلفی دارد که با توجه به عوامل مختلف انجام می گیرند. به صورت کلی، بستن “زخم استوما” به 2 روش PSSC و LSC انجام میگیرد. در ادامه به بررسی و مقایسه هر کدام از این دو روش خواهیم پرداخت.
- روش LSC: به بستن خطی هم شناخته می شود(بسته شدن زخم در یک خط مستقیم با استفاده از بخیه چندلایه). در این روش، امکان عفونت زخم بسیار بالا می باشد.
- روش PSSC: به روش کیسه ای هم شناخته می شود(یک بخیه دائمی که اطراف استوما را پوشش می دهد) و با استپلر جراحی انجام می گیرد تا احتمال عفونت را کاهش دهد.
| PSSC | LSC | معیار مقایسه |
| با استپلر جراحی | بخیه دستی چند لایه | نحوه بستن زخم |
| کوتاه تر | طولانی تر | زمان انجام |
| کمتر | بیشتر به دلیل چند لایه بخیه | خطر عفونت |
| 1 الی 2 هفته | 2 الی 4 هفته | مدت زمان بهبودی |
| کمتر | بیشتر | میزان درد پس از عمل |
انواع زخم استوما
حال که با این که زخم استوما چیست آشنا شدید، بد نیست که بدانید این زخم ها، انواع متعددی هم دارد. به صورت کلی، زخم های استومی را میتوان به روش های مختلفی دسته بندی کرد؛ اما استومی های دفعی که در واقع ادرار و مدفوع را دفع می کنند، شامل انواع زیر می باشد:
کلستومی
در کلستومی، بخشی از روده بزرگ به سطح شکم منتقل می شود تا مسیر عبور مدفوع تغییر کند. روده بزرگ به دو بخش تقسیم می شود؛ یک بخش روی پوست ظاهر می شود و بخش دیگر بسته به نوع جراحی یا در شکم باقی می ماند یا خارج می شود. قوام مدفوع بسته به محل ایجاد استوما متفاوت است؛ در کولون صعودی و عرضی معمولا شل تر و در ناحیه سیگموئید نسبتا سفت و شکل دار خارج می شود.
ایلئوستومی
در ایلئوستومی، قسمت انتهایی روده باریک (ایلئوم) به سطح شکم هدایت می شود و استوما را تشکیل می دهد. در صورت دائمی بودن، بخش پایین دستی روده ممکن است کاملا برداشته شود. کنترل دفع در این نوع استومی ارادی نیست و به همین دلیل نیاز به کیسه های مخصوص برای جمع آوری وجود دارد. خروجی این استوما مایع و نرم بوده و به دلیل وجود آنزیم ها می تواند برای پوست اطراف استوما تحریک کننده باشد.
یوروستومی
در یوروستومی، مسیر ادرار از مجاری ادراری به سطح پوست منتقل می شود تا ادرار قبل از رسیدن به مثانه از بدن خارج شود. این روش زمانی استفاده می شود که عملکرد طبیعی مثانه یا مجاری ادراری مختل شده باشد. ادرار به طور مستقیم از طریق استوما روی پوست به بیرون هدایت شده و معمولا در کیسه مخصوص جمع می شود.
دلایل ایجاد زخم استوما چیست؟
به صورت کلی، از استومی زمانی استفاده می شود که دستگاه گوارش فرد دچار مشکل جدی شده باشد یا پس از جراحی دستگاه گوارش نیازمند بهبود باشد و یا این که دستگاه گوارش فرد دچار مشکل شده باشد و یا حتی حذف شده باشد از استومی باید استفاده شود. برخی از رایج ترین دلایل ایجاد زخم استوما شامل موارد زیر می باشد:
- گرفتگی یا انسداد در مسیر روده
- وجود عفونت
- بی اختیاری مدفوع
- مشکلات جدی دستگاه گوارش، از جمله سرطان های کولون یا رکتوم
- ابتلا به سرطان مثانه یا روده بزرگ
- آسیب به مثانه یا روده کوچک یا بزرگ
- التهاب کیسه های کوچک روده
نشانه های زخم استومی چیست؟
زخم های استومی علائم و نشانه های خاصی دارد که در ادامه به بررسی این علائم خواهیم پرداخت:
- قرمزی
- بی حس شدن کامل
- مرطوب بودن دائمی
- خونریزی با حجم کم
- تغییر شکل همزمان با گذر زمان
زخم استومی چه عوارضی دارد؟
در همین ابتدا باید گفت که اغلب زخم های استومی، عوارض چندانی به همراه ندارد؛ اما در برخی از موارد، ممکن است برخی از افراد دچار عوارض شوند. برخی از عوارض رایج زخم استومی شامل موارد زیر می باشد:
- عفونت
- کم آبی بدن
- گرفتگی روده بزرگ
- انتشار بوی بد از اطراف زخم
- ایجاد فتق
- حساسیت پوست اطراف استوما
- خونریزی های داخلی
- سوزش پوست
- عدم تعادل الکترولیت ها
مراقبت های لازم پس از ایجاد زخم استومی
زخم استومی، نیازمند مراقبت های خاص و ویژه ای می باشد که توجه به این اصول مراقبت، به خوبی می تواند در بهبود این زخم کمک کند. تمیز کردن زخم استومی بسیار حساس می باشد و باید با دقت بالایی انجام بگیرد.مراقبت از استومی شامل موارد زیر می شود:
- تمیز نگه داشتن اطراف استومی
- مو های زائد استومی، همیشه باید کوتاه شده باشند.
- پوست اطراف استومی، هر چند وقت باید با یک پارچه نرم و خشک تمیز شود.
- از هر گونه فشار یا ضربه جدا باید خودداری کرد.
- حتما پس از پر شدن 75 درصد کیسه، آن را عوض کنید.
- پیش از تعویض کیسه، حتما با پزشک متخصص تماس گرفته و مشورت کنید.
- به هیچ وجه برای پوست کنار زخم، از مواد شیمیایی مانند الکل یا بتادین استفاده نکنید.
- به هیچ وجه از مواد خوشبو کننده برای رفع بوی بد زخم استومی، استفاده نکنید.
- استفاده از تجهیزات پزشکی پیشنهاد شده توسط پزشک متخصص.
- کیسه هر 4 الی 7 روز تعویض شود(با هماهنگی پزشک).
کیسه استوما چیست و چه کاربردی دارد؟
در پاسخ به این سوال که کیسه استومی چیست باید گفت که کیسه استومی یا استومی بگ، یک وسیله پزشکی است در واقع برای جمع آوری مواد دفعی بدن مانند ادرار یا مدفوع و درمان زخم استومی استفاده می شود. این کیسه، به اطراف استوما و بر روی شکم، چسبانده می شود تا به افرادی که به دلایلی مثل سرطان روده یا مثانه و بیماری های کرون، انحراف مسیر دفع دارند، کمک کند. به صورت کلی، کیسه های استومی در انواع مختلفی همچون کیسه های یک تکه و دو تکه و کیسه های با قابلیت تخلیه و غیر قابل تخلیه، تولید و عرضه می شوند.
سوالات متداول
چگونه از ایجاد زخم استومی جلوگیری کنیم؟
قبل از استفاده از هرگونه پوشش یا کیسه، پوست خود را کامل خشک کنید. علاوه بر این، نسبت به حساسیت ها و آلرژی به موادی مانند چسب ها یا نوار هوشیار و آگاه باشید.
برای درمان زخم استوما حتما باید به پزشک مراجعه کرد؟
بله؛ ایجاد زخم استوما، با توجه به علائم و خطراتی که ممکن است در گذر زمان ایجاد کند، بسیار خطرناک می باشد. از همین رو، در صورتی بروز این مشکل، حتما به یک پزشک متخصص مراجعه کنید.
چه مدت پس از جراحی استومی میتوان به زندگی عادی بازگشت؟
مانند هر عمل و جراحی دیگری، دوران نقاهت این بیماری ممکن است بین 6 تا 8 هفته حتی زمان ببرد.
زخم اطراف استومی چه ویژگی هایی دارد؟
برخی از عمده ترین ویژگی های زخم استوما شامل: قرمز شدن اطراف استوما، بی حسی، مرطوب بودن مداوم، تغییر شکل استومی و تکان خوردن آن می باشد.
