به دنیا آمدن نوزاد، قطعا یک مسئله شیرین و لذت بخش می باشد، اما باید توجه داشت که مسئولیت های بسیار زیادی هم به همراه دارد. مراقبت از نوزادان، یکی از نکات بسیار مهم به خصوص در ماه های اولیه تولد نوزاد می باشد. این نکات از بغل کردن و آروغ گرفتن تا شیردهی و تعویض پوشک نوزاد تازه متولد شده، به ویژه در ماه های اول، در مراقبت از او بسیار اهمیت بالایی دارد. در این مطلب، قصد داریم شما را با نکات و روش های صحیح نگهداری از نوزاد، به خوبی آشنا کنیم. با ما همراه باشید!
اهمیت مراقبت از نوزادان چیست؟
والدین نوزاد حتما باید توجه داشته باشند که مراقبت صحیح و درست از نوزاد تازه متولد شده، بسیار اهمیت دارد. به صورت کلی، باید توجه داشته باشید که نوزاد به خصوص در روز های اول به دنیا آمدن، بسیار حساس و آسیب پذیر می باشد. نوزادان تازه متولد شده، به دلیل این که سیستم ایمنی تکامل یافته ای ندارند و همچنین پوست و اندام های داخلی که دارند بسیار ظریف هستند، به سختی با محیط جدید زندگی خود ارتباط برقرار می کنند.
پس در واقع، با این تفاسیر میتوان نتیجه گرفت که مراقبت از نوزاد تازه متولد شده، تنها محدود به تغذیه و بهداشت فرزند نمی شود، بلکه تمامی جنبه های رشد یک نوزاد، از رشد جسمی تا رشد روانی و عاطفی او، به مراقبت صحیح و مناسب والدین در این دوران بستگی دارد.
نکات کلی مراقبت های اولیه نوزادان
شاید با یک نگاه کلی، مراقبت از نوزاد دختر و پسر تفاوت هایی داشته باشد؛ اما اغلب نکات و روش های “مراقبت از نوزادان” دختر و پسر، تفاوت چندانی نداشته باشد. در ادامه مطلب، قصد داریم به صورت مفصل به نکات مراقبت های اولیه از نوزادان بپردازیم. برخی از مهم ترین نکات مراقبت از نوزادان به شرح زیر است:
- نکات شیردهی
- نکات بغل کردن نوزاد
- نکات آروغ گرفتن
- نکات حمام کردن نوزاد
- نکات تعویض پوشک
- نکات نحوه خواباندن نوزاد
- نکات مراقبت از پوست نوزاد
- نکات مربوط به واکسیناسیون نوزاد
نکات شیردهی به نوزاد
شیردهی به نوزاد، یک راه طبیعی برای تامین غذای نوزاد در ماه های اول و یک روش موثر برای بهبود مادر پس از زایمان می باشد. مراجع معتبر و پزشکان شناخته شده، به تغذیه نوزاد تازه متولد شده تنها با شیر مادر، در 6 ماهه اول تاکید می کنند و پس از 6 ماه، کم کم می تواند مصرف سبزیجات، غلات و میوه آغاز شود. از مزایای شیردهی مادر به نوزاد میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- کاهش عفونت نوزاد
- کاهش خطر سندروم مرگ ناگهانی کودک
- وزن سالم و استاندارد
- کاهش خطر ابتلا به دیابت
نکات بغل کردن نوزاد
پیش از هر چیزی، باید گفت که یکی از مهم ترین نکات قبل از بغل کردن نوزاد، شستن دست هاست. سیستم ایمنی نوزاد، به دلیل این که در اوایل به خوبی توسعه نیافته است، میکروب ها و ویروس ها به راحتی میتوانند وارد بدن او شوند. بنابراین توجه داشته باشید که والدین کودک یا هر شخص دیگری باید حتما پیش از بغل کردن نوزاد، دست هایش را با آب گرم و صابون بشوید. برخی دیگر از نکات مهم در بغل کردن نوزاد شامل موارد زیر می باشد:
- مراقبت از سر و گردن کودک: سر نوزاد، در ماه های اولیه به دنیا آمدن، سنگین ترین عضو او می باشد. پیشنهاد می شود که در هنگام بغل کردن نوزاد، حتما یک دست را در زیر گردن و دست دیگر را زیر باسن یا پشت نوزاد قرار دهید تا از مشکلات احتمالی جلوگیری شود.
- حفظ تماس نزدیک با بدن والدین: در هنگام بغل کردن، نوزاد بهتر است که در نزدیکی قفسه سینه پدر یا مادر خود قرار داشته باشد تا علاوه بر حفظ تعادل، از گرما و آرامش والد خود لذت ببرد. به صورت پزشکی، این تماس می تواند باعث ترشح هورمون اکسی توسین شود که موجب تقویت آرامش و پیوند عاطفی فرزند می شود.
نکات آروغ گرفتن نوزاد
در صورتی که نوزاد شما در حال خوردن شیر مادر، احساس ناراحتی می کند، گریه می کند و یا سرش را عقب می کشد، به این معنی است که احتمالا نیاز به آروغ زدن دارد. به صورت کلی بعد از خوردن شیر، معمولا دو یا سه آروغ از نوزاد گرفته می شود . البته توجه داشته باشید که لزومی وجود ندارد که نوزاد حتما پس از تغذیه، آروغ بزند؛ برخی از نوزادان خیلی آروغ می زنند و بعضی دیگر کمتر. بهترین روش های آروغ گرفتن از نوزاد شامل موارد زیر می باشد:
- روی سینه: سینه نوزاد را در مقابل قفسه سینه خودتان قرار بدهید، با یک دست او را نگه دارید و با دست دیگر، به آرامی به پشت نوزاد ضربه بزنید. توجه داشته باشید که پیش از انجام این روش، حتما از یک لباس تمیز استفاده کنید.
- بالاتر از شانه: در این روش باید نوزاد را کمی بالاتر از شانه خود قرار دهید. این روش باعث می شود که شکم نوزاد با شانه شما تماس پیدا کند و موجب آروغ زدن او شود. با یک دست نوزاد را نگه دارید و با دست دیگر یا آرام به پشت نوزاد ضربه بزنید یا پشت او را به آرامی مالش دهید.
- درازکش بر روی پای مادر: نوزاد را به طوری بر روی پای خود قرار بدهید که پشت او به شما باشد. با یک دست نوزاد را نگه دارید، کمی او را رو به جلو خم کنید و با دست دیگر به پشت نوزاد ضربه وارد کنید. دستتان را به طوری زیر نوزاد قرار دهید که قفسه سینه نوزاد را نگه دارد و مراقب باشید تا انگشتانتان را دور گلوی نوزاد قرار ندهید.
نکات حمام کردن نوزاد
یکی از کار های مهم و البته پر استرس در نگهداری و مراقبت از نوزادان تازه متولد شده، حمام کردن او می باشد. برای حمام کردن نوزاد، حتما باید توجه داشته باشید که آب وارد دهان نوزاد نشود و یا این از دستتان لیز بخورد. استفاده از یک شوینده مناسب و دیگر وسایل مناسب حمام کودک ضروری می باشد.
آکادمی AAP که یکی از معتبر ترین شرکت های تحقیق بر روی کودکان و نوزادان می باشد در مورد حمام کردن نوزاد توصیه کرده است که برای نحوه حمام کردن نوزاد خود بهتر است که تا 24 ساعت پس از به دنیا آمدن او صبر کنید. به نقل از این آکادمی، 3 بار حمام کردن در طول هفته و هر بار به اندازه 10 دقیقه، برای نوزاد کافی می باشد. دقت داشته باشید که از یک صابون بدون عطر و ملایم همراه با آب گرم استفاده کنید و بعد از آن حتما از لوسیون ضد حساسیت استفاده کنید تا نوزاد دچار مشکل نشود.
نکات تعویض پوشک
در مراقبت از نوزاد تازه متولد شده، تعویض به موقع و صحیح او بسیار اهمیت دارد. به صورت کلی، پوشک نوزاد، بهتر است در طول شبانه روز حداقل 8 تا 12 بار تعویض شود.دقت کنید که در هنگام تعویض پوشک نوزاد، حتما ناحیه تناسلی کودک را با آب ولرم به خوبی شستشو دهید. همچنین پیشنهاد می شود که برای جلوگیری از سوختگی پوشک، پوشک را چندین بار در معرض هوا قرار بگیرد.
نکات نحوه خواباندن نوزاد
اولین نکته مهم در زمینه خواباندن نوزاد، این است که در ابتدا سعی کنید پس از نوزاد خود بخوابید. به طور کلی، نوزادان تازه متولد شده، در زمانی که غذا نمی خورند، میخوابند؛ گاهی ممکن است یک نوزاد، روزانه 16 ساعت به صورت موقتی و در فواصل اندک بخوابد. سعی کنید با هماهنگی با همسر خود، به صورت نوبتی بیدار بمانید تا از فرزند خود مراقبت کنید. خواباندن صحیح نوزاد، بسیار اهمیت دارد و از همین رو، توجه به روش های خواباندن نوزاد تازه متولد شده بسیار ضروری می باشد.
نکته دیگر این که، در صورتی که در خواب نوزاد شما اختلال به وجود آمده و او نمیتواند بخوابد، بهتر است که به او شیر بدهید و یا او را آرام تکان بدهید تا به آرامی بخوابد.
نکات مراقبت از پوست نوزاد
مراقبت از پوست نوزاد بسیار اهمیت دارد. به صورت کلی، پوست نوزاد تازه به دنیا آمده، بسیار نازک و حساس است. برخی از نکات مراقبتی از پوست نوزاد شامل موارد زیر می باشد:
| نکات مراقبت از پوست نوزاد | توضیحات |
| خشک نگه داشتن | همیشه پوست نوزاد را به آرامی و به طور کامل خشک کنید. |
| استفاده از کرم محافظ | در هر بار تعویض پوشک، برای پیشگیری از التهاب، از وازلین یا کرم های حاوی «زینک اکسید» استفاده کنید. |
| پرهیز از استفاده از پودر | هرگز از پودر بچه (پودر تالک) استفاده نکنید. |
| انتخاب دستمال مناسب | از دستمال مرطوب های عطری یا دستمال های حاوی الکل که باعث حساسیت پوست نوزاد می شوند، خودداری کنید. |
نکات مربوط به واکسیناسیون نوزاد
ایمنی نوزادان، در مقابل بیماری ها و ویروس های مختلف بسیار ضعیف می باشد. یکی از روش های افزایش سیستم ایمنی بدن نوزاد، انجام واکسیناسیون است. توجه داشته باشید که واکسن هایی که نوزادان باید بزنند، زمان مشخصی دارد که حتما باید طبق همان تاریخ زده شوند.
لازم به ذکر است که برخی از نوزادان، ممکن است به برخی از واکسن ها حساسیت نشان بدهند، باید توجه داشت که برخی از این حساسیت ها طبیعی است؛ اما برای اطمینان خاطر، پیشنهاد می شود که حتما با پزشک مربوطه مشورت شود.
نکات مهم در مراقبت از نوزاد پسر
به صورت کلی مراقبت از نوزاد پسر یا دختر، تفاوت چندانی ندارد؛ اما در برخی از موارد جزئی تفاوت هایی وجود دارد که توجه به این موارد حائز اهمیت می باشد. به عنوان مثال، در صورت انجام ختنه، باید حتما مراقبت ویژه ای از محل ختنه انجام شود. دقت کنید که این ناحیه باید به طور مداوم، با آب جوشیده خنک شده شستشو داده شود و یا در صورت دستور پزشک، از پماد مخصوص استفاده شود.
دقت داشته باشید که حتما باید پوشک نوزاد را تا زمان بهبودی او کمی آزادانه تر ببندید تا از تماس با محل ختنه جلوگیری شود. همچنین برای نوزادان پسری که هنوز ختنه نشده اند، کشیدن پوست محل ختنه، به عقب جهت تمیز کردن و شستشو ممکن است باعث آسیب دیدگی یا عفونت آن شود.
نکات مهم در مراقبت از نوزاد دختر
در مراقبت های ویژه از نوزادان دختر، تمیز کردن ناحیه تناسلی به خوبی، اهمیت بسیار زیادی دارد. برای این امر، حتما توجه داشته باشید که جهت جلوگیری از انتقال آلودگی، تمیز کردن از جلو به عقب بسیار اهمیت دارد. شستشوی واژن تنها به صورت سطحی و ملایم کافی است و جدا از شستشوی داخل واژن نوزاد با مواد شوینده غیر استاندارد، خودداری کنید.
بررسی علائم خطرناک در نوزادان تازه متولد شده
یکی از مواردی که در نگهداری از نوزادان باید جدی بگیرید، آشنایی با علائم خطر در آن ها می باشد. تشخیص به موقع این علائم از به وجود آمدن مشکلات بسیار جدی، جلوگیری می کند. برخی از این علائم، شامل موارد زیر می باشد:
- نفس کشیدن سخت، خیلی سریع یا همراه با صدا
- نخوردن شیر یا کم شدن اشتها به طور ناگهانی
- تب بالاتر از ۳۸ درجه یا پایین آمدن دمای بدن به کمتر از ۳۶ درجه
- زرد شدن گسترده پوست یا سفیدی چشم ها
- رنگ پریدگی شدید یا کبود شدن لب ها و پوست نوزاد
- کم شدن تعداد دفع ادرار یا مدفوع نسبت به حالت عادی
در صورت مشاهده هر کدام از این علائم، سریعا به یک دکتر متخصص مراجعه کنید.
سوالات متداول
گهواره خواب نوزاد به چه صورت باید باشد؟
گهواره نوزاد، باید تجهیزات ایمن داشته باشد: تشک سفت و هم اندازه (بدون بالش، پتو، عروسک و لوازم اضافی)، نوزاد همیشه به پشت بخوابد و هیچ فاصله یا فضای بازی بین تشک و دیواره ایجاد نشود. همچنین گهواره باید دور از پرده، بند آویز، و منابع گرمایی باشد تا احتمال خطر خفگی نوزاد کاهش پیدا کند.
بهترین راه برای ماساژ نوزاد چیست؟
ماساژ نوزاد را باید وقتی انجام دهید که نوزاد آرام است (یعنی نه خیلی گرسنه و نه خیلی سیر)، سعی کنید دستانتان گرم باشد و در صورت استفاده از روغن، مقدار کم و تست شده باشد. حرکات باید خیلی ملایم و آرام از پاها شروع شود، سپس شکم را در جهت عقربه های ساعت ماساژ دهید، بعد دست ها و در آخر با آرامش ادامه دهید و اگر نوزاد شروع به گریه کرد، همان لحظه ماساژ را متوقف کنید.
چه روش هایی برای آرام کردن نوزاد بی قرار یا در حال گریه وجود دارد؟
برای آرام کردن نوزادی که گریه می کند، چندین روش موثر وجود دارد:
- قنداق کردن: پیچیدن نوزاد در یک پارچه سبک باعث ایجاد حس امنیت مشابه محیط رحم می شود.
- موقعیت پهلو یا شکم: نوزاد را روی دست خود به پهلو یا روی شکم (فقط برای آرام کردن، نه خوابیدن) نگه دارید.
- صدای هیس: صدای سفید یا هیس که شبیه صدای جریان خون در رحم است، نوزاد را آرام می کند.
- تکان دادن ملایم: حرکات ریتمیک و ملایم (تکان های کوچک، نه تکان های شدید که برای مغز نوزاد خطرناک است).
