دیالیز چیست و چرا بدون دسترسی عروقی امکان پذیر نیست؟

کلیه های سالم خود مثل یک فیلتر طبیعی عمل می کنند و مواد زائد و آب اضافی را از خون شما جدا می کنند. اما زمانی که کلیه ها نارسا شوند، این مواد زائد در خون جمع می شوند و برای بدن سمی می شوند.

همودیالیز روشی است که کار کلیه را انجام می دهد. یعنی خون از بدن شما خارج می شود، از یک دستگاه صافی عبور می کند و دوباره به بدن شما بر می گردد.

اما یک مشکل بزرگ وجود دارد، برای خارج کردن خون از بدن و برگرداندن آن نیاز به یک راه ارتباطی بین رگ ها و دستگاه دیالیز وجود دارد که این راه ارتباطی دقیقا همان چیزی است که به آن “دسترسی عروقی در همودیالیز” می گویند. در واقع بدون فراهم بودن محصولات دسترسی عروقی مناسب و استاندارد، عملا اتصال بیمار به دستگاه دیالیز و انجام فرایند حیاتی امکان پذیر نخواهد بود. در ادامه این مقاله با سه روش اصلی “دسترسی عروقی در دیالیز” آشنا می شوید و می فهمید کدام روش برای شما یا عزیزانتان بهترین گزینه است.

جدول مقایسه 3 روش دسترسی عروقی در دیالیز (فیستول، گرافت، کاتتر)

برای دسترسی عروقی در همودیالیز سه روش اصلی وجود دارد:

فیستول

در این روش جراح یک اتصال مستقیم بین رگ حامل خون از قلب و رگ حامل خون به سمت قلب در زیر پوست ایجاد می کند. از مهم ترین ویژگی های فیستول می تواند به امن ترین و پایدارترین روش دائمی اشاره کرد.

گرافت

وقتی رگ های بیمار برای فیستول مناسب نباشند، جراح یک لوله مصنوعی را زیر پوست قرار می دهد و یک سر آن را به شریان و سر دیگر را به ورید وصل می کند.

کاتتر ورید مرکزی

• کاتتر بدون کاف: یک لوله نرم پلاستیکی از طریق پوست وارد گردن یا کشاله ران میشود که با چند بخیه نگه داشته میشود. این روش فقط برای چند روز قابل استفاده می باشد.
• کاتتر کاف دار: یک لوله نرم با یک کاف مثل حلقه پشمی یا پلاستیکی زیر پوست محکم می شود و بعد از چند هفته پوست دور آن را می گیرد و لوله بدون بخیه ثابت می ماند. این روش برای چند ماه و نهایتا یک سال قابل استفاده است.

در جدول زیر می توانید یک مقایسه کامل از هر سه روش دسترسی عروقی در همودیالیز را مشاهده کنید:

چرا فیستول شریانی وریدی (AVF) بهترین روش دیالیز است؟

به سه دلیل اصلی فیستول شریانی وریدی استاندارد طلایی برای دسترسی عروقی می باشد:

1. طول عمر بالا (سال های طولانی نسبت به سایر راه های دسترسی عروقی در دیالیز)
2. کمترین عوارض (کمترین احتمال عفونت و لخته شدن)
3. بهترین کیفیت دیالیز (600 میلی لیتر در دقیقه)

بهترین زمان برای تعبیه دسترسی عروقی در همودیالیز

فیستول بهترین روش در میان انواع دسترسی عروقی در دیالیز می باشد اما نیاز به زمان دارد تا بالغ شود. پزشکان برای اطمینان از آمادگی فیستول از قانون 6 استفاده می کنند:

• قطر ورید 6 میلی متر
• عمق از پوست: کمتر از 6 میلی متر
• طول قابل سوزن زدن: 6 سانتی متر
• جریان خون: حداقل 600 میلی لیتر در دقیقه

رسیدن به این معیارها اهمیت زیادی دارد، زیرا بیماران دیالیزی با چالش های جدی در سیستم گردش خون رو به رو هستند و در کنار مراقبت از مسیر عروقی، ممکن است به محصولات قلبی و عروقی برای مدیریت شرایط نیاز پیدا کنند.

بطور کل، برای اینکه فیستول شما به این شرایط برسد باید «حداقل 6 ماه» قبل از شروع دیالیز، دسترسی عروقی را تعبیه کنید اگر به هر دلیلی فیستول برای شما ممکن نباشد و مجبور باشید سایر روش های دسترسی عروقی در همودیالیز را انجام دهید، باید برای گراف 2 هفته صبر کنید. البته برای روش کاتتر بلافاصله قابل استفاده است.

چه زمانی گرافت یا کاتتر دائمی انتخاب می شوند؟

در بحث راه های دسترسی عروقی در دیالیز به زبان ساده، زمانی از گرافت استفاده میشود که روش فیستول ممکن نباشد. و زمانی از کاتتر دائمی استفاده میشود که هم فیستول و هم گرافت امکان پذیر نباشند.

در واقع کاتتر دائمی آخرین راه می باشد نه یک انتخاب خوب!

انواع دسترسی عروقی در دیالیز هر کدام چقدر وقت گیر هستند و چه محدودیت هایی ایجاد می کنند؟

به صورت کلی، انجام هر سه روش دسترسی عروقی در دیالیز بیمار را برای همیشه میهمان مراکز درمانی می کند، این میزان و محدودیت ها برای انواع دسترسی های عروقی تفاوت هایی دارد اما نکته مهم این است که در روش فیستول شما بعد از چند ماه به همه چیز عادت می کنید فقط هر هفته 3 بار دیالیز وقت اصلی شما را می گیرد، روش گرافت نیز مانند فیستول می باشد اما مراجعه های شما به پزشک بیشتر است. اما متاسفانه در دسترسی عروقی همودیالیز به روش کاتتر زندگی شما دیگر عادی نیست. حمام رفتن دردسر بزرگی دارد همیشه نگران عفونت هستید هرچند وقت یک بار هم به اورژانس می افتید و به صورت کلی بستری شدن در بیمارستان بخشی از زندگی شما می شود.

عوارض دسترسی عروقی در همودیالیز را جدی بگیرید!

روش های دسترسی عروقی در دیالیز عوارضی نیز دارد، در ادامه به آنها اشاره خواهیم کرد.

عوارض فیستول و گرافت

از عوارض فیستول و گرافت می توان به تنگی عروقی، ترومبوز عروقی، ایسکمی عضوی، آنوریسم کاذب، عفونت و نارسایی قلبی اشاره کرد.

عوارض تعبیه کاتتر

شامل سوراخ کردن شریان ساب کلاوین، پنوموتوراکس، هموتوراکس، آمبولی هوا، پاره شدن ورید یا حفره قلب و تامپوناد می باشد. از طرفی احتمال عوارضی مانند عفونت، انسداد رگ فیستول شریان وریدی، صدمه به شبکه عصب براکیال و آسیب به عصب راجعه حنجره نیز در درازمدت وجود دارد.

بنابراین در صورت مشاهده علائم زیر نیز فورا به پزشک مراجعه کنید:

مراقبت های افزایش طول عمر فیستول و گرافت (مخصوصا بیماران و پرستاران)

در این بخش به دو موضوع مراقبت های قبل و بعد از جراحی خواهیم پرداخت اما این نکته را بدانید که هر کدام از انواع دسترسی های عروقی که انتخاب شده باشد، به شما آموزش های لازم برای مراقبت کامل توسط پزشکان داده می شود:

1. قبل از جراحی حتما حواستان باشد که از دستی که قرار است جراحی روی آن انجام شود خونگیری یا آمپول نگیرید، فشار خون نگیرید و همچنین چند هفته قبل از جراحی ورزش سبک با آن دست انجام دهید.
2. بعد از جراحی نیز سعی کنید برای جلوگیری از ورم، بازوی خود را بالا نگه دارید، پانسمان را محکم نبندید، هر روز صبح از لرزش فیستول مطمئن شوید و با گوشی پزشکی، صدای بروئی را گوش کنید.

سوالات متداول

1. آیا کاتتر دائمی برای سالها خوب است؟ خیر. همواره کاتتر به دلیل مشکلاتی که ایجاد می کند به عنوان آخرین راه توسط پزشکان پیشنهاد می شود.
2. هزینه فیستول و گرافت چقدر است؟ هزینه های راه های دسترسی عروقی در دیالیز، تحت پوشش بیمه های تکمیلی است به همین خاطر برای اطلاع از مبلغ دقیق با توجه به نوع بیمه ای که دارید باید با بیمارستان یا جراح خود مشورت کنید.
3. تفاوت بین کاتتر موقت و دائم چیست؟ کاتتر موقت تنها تا چند روز استفاده می شود و با بخیه سر جایش نگه داشته می شود، از طرفی کاتتر دائم یک کاف زیر پوستی دارد که لوله را محکم می کند و برای چند ماه تا چند سال قابل استفاده می باشد.